Korniza Investuese e Ballkanit Perëndimor (WBIF)

“Korniza Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF)”

Korniza Investuese e Ballkanit Perëndimor (WBIF) mbështet zhvillimin socio-ekonomik dhe anëtarësimin në BE në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor (Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia) përmes ofrimit të fondeve dhe asistencës teknike për investimet strategjike. Është një nismë e përbashkët e BE-së, institucioneve financiare ndërkombëtare (IFN), donatorëve dypalësh dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor.

WBIF është platformë e fondeve e krijuar për financimin e përgatitjes dhe zbatimit të projekteve prioritare të infrastrukturës përmes granteve nga IPA dhe donatorët dypalësh të kombinuara me kredi nga institucionet financiare pjesëmarrëse dhe me financime kombëtare nga vendet përfituese. Me anë të kësaj platforme ofrohet financim dhe asistencë teknike për investimet strategjike në energji, mjedis, sektorin social, transport dhe infrastrukturë digjitale. Gjithashtu mbështet nismat e zhvillimit të sektorit privat.

Aplikimet vlerësohen nga Grupi i Financuesve të Projekteve të WBIF, i cili rekomandon aplikimet e përzgjedhura për miratim në Komitetin Drejtues. Grantet e miratuara më pas zbatohen nga ekipet e zbatimit të projekteve të infrastrukturës dhe/ose vetë IFN-të.

Më 8 nëntor 2023 Komisioni Evropian miratoi Planin e Rritjes me 4 shtylla:

• Integrimi i partnerëve të Ballkanit Perëndimor në tregun e përbashkët të BE-së;
• Avancimi i bashkëpunimit ekonomik rajonal;
• Thellimi i reformave në lidhje me BE-në; dhe
• Rritja e financimit të para-anëtarësimit në funksion të përshpejtimit të konvergjencës socio-ekonomike të Ballkanit Perëndimor me BE-në.

Për të mbështetur këtë proces, u themelua instrumenti i ri financiar, i quajtur Instrumenti i Reformave dhe Rritjes për Ballkanin Perëndimor për periudhën 2024-2027. Fondet e ofruara nga ky instrument në tërësinë e tyre kapin vlerën prej 6 miliardë euro, nga të cilat 2/3-at janë në formë huaje dhe 1/3 në formë granti. Këto fonde kushtëzohen me parakushtet e përgjithshme dhe me realizimin e reformave të dakorduara me BE-në kuadër të dokumentit të quajtur Agjenda e Reformave. Kosova pritet të përfitojë 882 milionë, nga të cilat 410 milionë euro do të ofrohen për buxhetin e vendit, ndërsa pjesa tjetër do të realizohet në kuadër të instrumentit ekzistues WBIF, ku do të ofrohen 218 milionë në formë huaje dhe 253 milionë në formë grantesh. Pasi të realizohen caqet e dakorduara, vendet përfituese aplikojnë për projekte infrastrukturore te WBIF për pjesën e fondeve të përfituar nga instrumenti i ri, por pa hyrë në konkurrencë me vendet e tjera për këto fonde.

Me miratimin e instrumentit të ri, WBIF do të ndryshojë formatin e financimit për vendet e rajonit, me ç’rast Kosova dhe vendet e tjera mund të aplikojnë për financim për të realizuar investime infrastrukturore brenda këtyre sektorëve:

• Transport;
• Energji;
• Kapital njerëzor; dhe
• Infrastrukturë digjitale.

WBIF do të vazhdojë të ketë edhe fondet e tjera në dispozicion, burimi i të cilave është Instrumenti i Para-anëtarësimit, përkatësisht pjesa rajonale e IPA si dhe kontributet e donatorëve të tjerë, sikurse ka qenë deri më tani, për të cilat do të ketë konkurrencë mes vendeve. Këto fonde do të ofrohen si në vijim:

∙     për të realizuar investime infrastrukturore në sektorin e mjedisit, do të ofrohen grante investuese; dhe

∙     për të përgatitur investimet infrastrukturore për të gjithë sektorët (mjedis, transport, energji, kapital njerëzor dhe infrastrukturë digjitale) do të ofrohen grante të asistencës teknike.

Permbajtja e faqes “Lista Prioritare e Projekteve Infrastrukturore”

Në vitin 2014 është lansuar nisma diplomatike nga Kancelarja e atëhershme gjermane Angela Merkel, e njohur si Procesi i Berlinit, që synon të rrisë bashkëpunimin rajonal në Ballkanin Perëndimor dhe të ndihmojë integrimin e këtyre vendeve në Bashkimin Evropian.

Procesi zhvillohet me mbështetjen e Komisionit Evropian, institucioneve financiare ndërkombëtare dhe shteteve anëtare të përfshira në proces dhe plotëson procesin e integrimit institucional të vendeve të veçanta në BE.

Agjenda e konektivitetit e Procesit të Berlinit i referohet lidhjes së njerëzve (dimensioni social), ekonomive (dimensioni ekonomik) dhe shteteve (dimensioni politik) të rajonit. Brenda kësaj agjende, Procesi deri më tani ka zhvilluar nisma dhe projekte në fushën e transportit dhe infrastrukturës, lidhjes ekonomike, bashkëpunimit të të rinjve, bashkëpunimit ndërmjet bizneseve dhe bashkëpunimit të shoqërive civile të Ballkanit Perëndimor. Gjithashtu ka nxitur bashkëpunimin ndërqeveritar përmes themelimit të entiteteve sikurse Zyra Rajonale për Bashkëpunim Rinor (RYCO), Forumi i Investimeve i Dhomave të Ballkanit Perëndimor (WBCIF) dhe Fondi i Ballkanit Perëndimor (WBF).

Në kuadër të Procesit të Berlinit, secili vend i Ballkanit Perëndimor ka themeluar strukturën vendimmarrëse qeveritare në formën e një Këshilli Kombëtar për Investime dhe ka hartuar Listën Prioritare të Projekteve Infrastrukturore (LPP), si mekanizëm i besueshëm planifikimi, duke siguruar që vendet të kenë hapësirën fiskale për të marrë financimin e nevojshëm për të zbatuar të gjitha projektet në kohë. Në Kosovë rolin e Këshillit Kombëtar për Investime e luan Komisioni i Planifikimit Strategjik, i kryesuar nga Kryeministri dhe i themeluar me vendimin e Qeverisë Nr.042/12 të datës 09.07.2020.

Lista Prioritare e Projekteve Infrastrukturore në Kosovë është krijuar për herë të parë në vitin 2015 ndërsa së fundi është përditësuar në vitin 2023, dhe përmban projekte nga fusha e mjedisit, energjisë, dhe transportit.

Shkarkoni dokumentet përcjellëse për LPP sektoriale:

Energji

• PIF + GRID 1_ENE_Masat e efiçiencës së energjisë në sektorin rezidencial dhe privat
• PIF + GRID 2_ENE_Përforcimi i rrjetit të transmisionit 400 kV dhe 110 kV
• PIF + GRID 3_ENE_Rritja e burimeve të ripërtëritshme të energjisë në sektorin e energjisë – ndërtimi i kapaciteteve gjeneruese të erës
• PIF + GRID 4_ENE_ Përmirësimi i ngrohjes qendrore me implementimin e sistemit të ngrohjes qendrore në komunat me potencial për ngrohje
• PIF + GRID 5_ENE_Reduktimi i emetimeve të dioksidit të sulfurit (SO2) nga TC Kosova B (B1&B2)
• PIF + GRID 6_ENE_Dekomisionimi i pjesëve jofunksionale të TC Kosova A

Mjedis

• PIF + GRID 1_ENV_Imperativi strategjik: Rritja e numrit të impianteve të trajtimit të ujërave të zeza në Kosovë
• PIF + GRID 2_ENV_ Ndërtimi i deponive të menaxhimit të mbetjeve të rrezikshme
• PIF + GRID 3_ENV_ Përmirësimi i furnizimit me ujë dhe mbrojtja e burimeve ujore të Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit (KRU) “Gjakova”
• PIF + GRID 4_ENV_ Rehabilitimi dhe ndërtimi i rrjetit të ujësjellësit në Mitrovicë, zvogëlimi i emetimeve të gazrave serrë dhe përmirësimi i cilësisë së furnizimit me ujë
• PIF + GRID 5_ENV_ Rritja e qëndrueshmërisë ndaj klimës: Rehabilitimi dhe ndërtimi i infrastrukturës për mbrojtje nga përmbytjet në katër pellgjet lumore të Kosovës
• PIF + GRID 6_ENV_ Përmirësimi i infrastrukturës për reagimin emergjent ndaj thatësirës për furnizimin me ujë për rajonin e Prishtinës
• PIF + GRID 7_ENV_ Ndërtimi i kanalit të Ibër-Lepencit dhe rezervuarit të ujit të Firajës dhe Shtimes
• PIF + GRID 8_ENV_ Ndërtimi i sistemit hidro-teknik Desivojcë-Kremenatë-Gjyrishevc
• PIF + GRID 9_ENV_Krijimi i sistemit të integruar të menaxhimit të mbeturinave dhe ndërtimi i infrastrukturës së menaxhimit të mbeturinave në Zonën e Menaxhimit të Mbeturinave të Prishtinës
• PIF + GRID 10_ENV_ Krijimi i sistemit të integruar të menaxhimit të mbeturinave dhe ndërtimi i infrastrukturës së menaxhimit të mbeturinave në Zonën e Menaxhimit të Mbeturinave të Mitrovicës
• PIF + GRID 11_ENV_ Krijimi i sistemit të integruar të menaxhimit të mbeturinave dhe ndërtimi i infrastrukturës për menaxhimin e mbeturinave në Zonën e Menaxhimit të Mbeturinave të Prizrenit
• PIF + GRID 12_ENV_Krijimi i sistemit të integruar të menaxhimit të mbeturinave dhe ndërtimi i infrastrukturës për menaxhimin e mbeturinave në Zonën e Menaxhimit të Mbeturinave të Gjilanit
• PIF + GRID 13_ENV_ Krijimi i sistemit të integruar të menaxhimit të mbeturinave dhe ndërtimi i infrastrukturës për menaxhimin e mbeturinave në Zonën e Menaxhimit të Mbeturinave të Pejës
• PIF + GRID 14_ENV_Impianti për trajtimin e ujërave të zeza në Podujevë
• PIF + GRID 15_ENV_Impianti për trajtimin e ujërave të zeza, rrjeti i kanalizimit dhe sistemi terciar i trajtimit në Ferizaj
• PIF + GRID 16_ENV_Rritja e kapaciteteve të rezervuarëve të ujit në Kosovë
• PIF + GRID 17_ENV_Themelimi i qendrave për trajtimin e mbeturinave të ndërtimit dhe rrënimit të prodhuara në territorin e Kosovës
• PIF + GRID 18_ENV_Matësit inteligjentë të ujit me efikasitet të lartë për shtatë kompanitë rajonale të ujësjellësit
• PIF + GRID 19_ENV_Rritja e kapaciteteve ujore për Rajonin e Gjilanit përmes ujërave sipërfaqësore
• PIF + GRID 20_ENV_Rritja e cilësisë dhe efikasitetit të shërbimeve: Fuqizimi i kapaciteteve të ujësjellësit në komunën e Ferizajt dhe të Kaçanikut
• PIF + GRID 21_ENV_Zgjerimi i impianteve për trajtimin e ujërave të zeza dhe i kolektorëve kryesorë për Prizren (faza II)
• PIF + GRID 22_ENV_Përmirësimi i infrastrukturës së furnizimit me ujë në qytetin e Prizrenit

Transport

• PIF + GRID 1_TRA_Rehabilitimi dhe modernizimi i përgjithshëm i linjës hekurudhore 10 (kufiri me Serbinë – Leshak – Fushë Kosovë – Hani i Elezit – Kufiri me Maqedoninë e Veriut), 149.11 km
• PIF + GRID 2_TRA_ Ndërtimi i autostradës Route 7 (Qafë Duhël – Shtime – Lipjan), 31 km
• PIF + GRID 3_TRA_ Ndërtimi i rrugës Prizren – Kufiri me Maqedoninë e Veriut (Tetovë)
• PIF + GRID 4_TRA_Ndërtimi i Portit të Thatë të Prishtinës (Porti i Brendshëm / Qendra e shpërndarjes së mallrave)
• PIF + GRID 5_TRA_Ndërtimi dhe modernizimi i Linjës Hekurudhore Prishtinë – Fushë Kosovë – Aeroporti “Adem Jashari”
• PIF + GRID 6_TRA_Digjitalizimi i sistemeve të transportit të qëndrueshëm, të sigurt, të zgjuar dhe miqësor me mjedisin dhe Zbatimi i Rrjetit Bërthamë/Gjithëpërfshirës SIT në TEN-T në Kosovë
• PIF + GRID 7_TRA_Rehabilitimi i përgjithshëm i linjës hekurudhore perëndimore (Fushë Kosovë – Klinë – Pejë), 81.94 km
• PIF + GRID 8_TRA_Rehabilitimi i përgjithshëm dhe modernizimi i linjës hekurudhore jug/perëndim (Klinë – Prizren); 58.831 km
• PIF + GRID 9_TRA_ Bypass-i i Prishtinës, 19 km
• PIF + GRID 10_TRA_Ndërtimi i linjës së re hekurudhore Ferizaj (Kosovë) – Gjilan (Kosovë) – Kufiri me Serbinë – Bujanoc (Serbi), 59 km
• PIF + GRID 11_TRA_Ndërtimi i stacioneve të digjitalizuara të autobusëve dhe strehëve të autobusëve në rrugët nacionale dhe rajonale të Republikës së Kosovës
• PIF + GRID 12_TRA_Zgjerimi i rrugës rajonale R107 (Istog – Pejë – Deçan – Gjakovë – Prizren), 91 km
• PIF+GRID 13_TRA_Ndërtimi i linjës së re hekurudhore Kramovik – Gjakovë